Özel Eğittime ihtiyacı olan çocuklar arasında, Özel Öğrenme güçlüğü/Özgül Öğrenme Güçlüğü içerisinde yer alan Disleksili çocukların En temel hakları Özetle aşağıda yer aldığı gibidir:

1) TEMEL KANUNLAR BAKIMINDAN DAYANAK HAKLAR:

-TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI  – Kanun No.: 2709 -Kabul Tarihi: 7.11.1982

-Anayasa’nın 42. Maddesi 8. fıkrası; Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirler alır. 2. Fıkra; II. Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.

-Anayasa’nın 42. Maddesi 8. fıkrası; Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirler alır. 2. Fıkra; II. Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Anayasa’nın 49. Maddesi, Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. Anayasa’nın 50. Maddesi, 2. fıkrası; Bedeni veya ruhi yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. Anayasa’nın 70. Maddesi; Her Türk Kamu Hizmetlerine Girme Hakkına sahiptir.

–Anayasa’nın 70. Maddesi, 2. Fıkra; Hizmete Almada Görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez.

-TÜRK CEZA KANUNU –  Kanun No. 5237  – 26/09/2004

EĞİTİM VE ÖĞRETİMİN ENGELLENMESİ BAŞLIKLI;

-Madde 112 – (1) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla;

a) Devletçe kurulan veya kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve öğretim faaliyetlerine,

b) Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya bunların eklentilerine girilmesine veya orada kalınmasına,

AYIRIMCILIK BAŞLIKLI;

Madde 122 – (1) Kişiler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, özürlülük, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yaparak;

a) Bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya bir hizmetin icrasını veya hizmetten yararlanılmasını engelleyen veya kişinin işe alınmasını veya alınmamasını yukarıda sayılan hâllerden birine bağlayan,

b) Besin maddelerini vermeyen veya kamuya arz edilmiş bir hizmeti yapmayı reddeden,

c) Kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engelleyen, Kimse hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir. engel olunması hâlinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

2) 5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN VE ENGELLİLERİN HAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME;

****Özel Öğrenme Güçlüğü olan (Dislektik, disleksik, Disleksili) çocuklar Ülkemizde Devlet içerisinde bulunan kurumlarda Engelliler içerisinde değerlendirilmekte ve Engelli Hizmetlerinden faydalanmaktadır. Çünkü söz konusu bu çocuklara hastaneler tarafından verilen raporlarda %20 Engelli ibaresi bulunmaktadır. Detaylı bilgi için özürlü/engelli Sağlık Kurulu Raporlarını inceleyin lütfen….

  • Amaç
    Madde 1- (Değişik:6/2/2014-6518/62 md.) 
    Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.
    Kapsam
    Madde 2-     Bu Kanun engellileri, ailelerini, engellilere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşlar ile diğer ilgilileri kapsar.
  • Madde 3- c Bendi
  • Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi, tanımlamaktadır.
  • Madde 15
  • Hiçbir gerekçe ile engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelli çocuklara gençlere ve yetişkinlere, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak bütünleştirilmiş ortamlarda ve engelli olmayanlarla eşit eğitim imkanı sağlanır. Denilmektedir.
  • 5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN VE ENGELLİLERİN HAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME
  • Bu Kanunla Birlikte;
  • -Ayrımcılık
  • -Topluma Dahil Olma
  • -Destek
  • -Erişilebilirlik
  • -Bakım
  • -Hizmet
  • -Erken Tanı ve Koruyucu Hizmetler
  • -İstihdam
  • -Eğitim……. V.S……

 3) BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM KARARI DAYANAKLARI:

-Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hakkında detaylı Bilgi için, 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname-Özel  Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği  1739 Sayılı MİLLİ EĞİTİM TEMEL KANUNUNU inceleyin lütfen.

-2017/28 Nolu Genelge (Kaynaştırma Bütünleştirme Yoluyla Eğitim Uygulamaları Genelgesi) https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/21112929_kaynastirma_genelge.pdf

4-) İLGİLİ KANUNLARDA %20 VE ÜZERİ ENGELLİ RAPORU OLAN ÇOCUKLARIN HAKLARINI İNCELEDİĞİMİZDE ÖZETLE;

  • %20  ve üzeri engelli bireylere baktığımız da; bir çok yasal dayanağı olan sosyal-ekonomik-bireysel haklar mevcuttur. Bunlar Nelerdir Özetle;
  • 1-İlki ve  en önemlisi Özel Sektör ve Kamuda İstihdam Konusu:
  • -4857 Sayılı İş Kanununa göre, İşyerlerinin Engelli Çalıştırma Zorunluluğu; Buna göre; İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü,(Engelli) kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü(engelli) ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.
  • –657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa Tâbi Kurum Ve Kuruluşlarda İstihdam Edilmesi Gereken Engelli Oranı Ne Kadardır?
    Devlet Memurları Kanununa göre; kurum ve kuruluşlar çalıştırdıkları personele ait kadrolarda %3 oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. %3’ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (taşra teşkilatı dahil) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır.

5) PEKİ ÜLKEMİZDE ORTAK SINAVLARDA DİSLEKSİK-DİSLEKTİK-DİSLEKSİLİ ÇOCUKLARIN FYADALANABİLECEKLERİ YASAL HAKLARI NELERDİR:

–Güncel tarihli 2022 yılı yüksek öğretim kurumları sınavı (YKS) Kılavuzunda yer aldığı üzere;  ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI başlığı altında(38. sayfa) bir takım düzenlemeler yapmıştır her çeşit engelli birey için düzenleme mevcuttur. Konu alanında Özgül/özel öğrenme güçlüğü için yer verilen 40. sayfada yer alan bölümü burada paylaşıyorum.

“”ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu/Sağlık Kurulu Raporunda;
-zihinsel MR (mental retardasyon) ile
– sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları (OSB),
asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.), özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı verilir. Okuyucu yardımı alan adayların istedikleri takdirde sınav esnasında soruları kendilerinin de okumalarına izin verilir. Okuyucu ve/veya
işaretleyici yardımı talep etmeyenler istedikleri takdirde tekli salonlarda sınava alınır. Bu durumdaki adaylardan ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu olan adaylara ise ayrıca ek süre verilir.
Sınıflanamayan grupta yer alan ruhsal ve duygusal sağlık sorunu (panikatak, depresyon, şizofreni, atipik psikoz gibi) olan adaylara ise talepleri doğrultusunda işaretleyici yardımı verilir. İşaretleyici yardımı talep etmeyenler de istedikleri takdirde tekli salonda sınava alınır. Okuyucu yardımı alan ve aynı zamanda kendisi de soru kitapçığını okuma-kullanma hakkı bulunan aday ile okuyucu görevinde bulunan salon görevlisi için soruları, cevap seçenekleri, soruların ve cevap seçeneklerinin sıralanışı birbirinin tamamen aynı olan bir çift (2 adet) soru kitapçığı uygulaması yapılacaktır. Çift soru kitapçıklarından bir tanesi yalnızca aday tarafından diğeri ise yalnızca okuyucu tarafından kullanılacaktır. Sınav süresince aday sorulardan birinin, bir kısmının veya tümünün okunmasını talep ettiğinde sorular okuyucu tarafından okunacaktır. Adaylar kendilerine ait soru kitapçığı üzerinde işlem yapabileceklerdir.”” 
Şeklinde kılavuzda yer verilmiştir. Yine kılavuz içerisinde ÖZGER rapor örneği de mevcuttur. Aşağıdaki linkten kılavuzun tamamına ulaşabilirsiniz. İlgili bireyler için kılavuzun 38. sayfası ila 43. sayfaları arasını okumanıza özellikle dikkat çekmek isterim.

https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2022/YKS/kilavuz_11022022.pdf

6-) PEKİ KISACA ÇÖZGER HAKKINDA(ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM RAPORU (ÇÖZGER) NEDİR? ) 

Çocuklar için özel gereksinim raporunun kısaltması ÇÖZGER olarak geçmektedir ve yeni yönetmeliğe göre “Sağlık Kurulu Raporları”nın yerine gelmiştir. Artık “Sağlık Kurulu Raporu” değil 20 Şubat 2019 tarihli 30692 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Yönetmelik ile Engelli Sağlık Kurulu Rapor süreçleri ve raporun içeriği değişmiştir. “ÇÖZGER” verilecektir. 

Çözger ile gelen değişikliklerin  önemlilerinden biri çocuk ve erişkinler için verilecek raporların ayrılmış olmasıdır.  18 yaşından küçük çocuklar bu yönetmelik kapsamında yer almıştır.

ÇÖZGER Yönetmeliği’nin amacı, çocukluk döneminin gelişim süreci nedeni ile erişkin dönemden farklılık göstermesinden dolayı özel gereksinimleri (engelleri) olan çocukların gereksinimlerini erişkinlerden farklı şekilde belgelenerek sağlık, eğitim, rehabilitasyon, diğer sosyal ve ekonomik haklara, hizmetlere erişimlerinin sağlanmasıdır. Ayrıca erişkinler esas alınarak hazırlanmış olan mevcut engelli sağlık kurulu raporları hakkında yönetmelikte çocuk yaş grubuna dair özel düzenlemelerin bulunmaması; bebeklik ve erken çocukluk (0-3) döneminde gelişimsel sorunları olan çocuklarda ağır engelliğin tanımında yaşanmakta olan güçlükler; değerlendirme farklılıkları; seyri iyi bilinen ve ağır engellilik yaratabilen hastalıkların veya sendromların tanısını almış çocukların değerlendirmesinin yapılabilmesi için ÇÖZGER standart değerlendirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır. ÇÖZGER Yönetmeliği Özel Gereksinimleri Alanları Kılavuzu (Ek 2) ÇÖZGER için yapılacak olan değerlendirmenin temel yöntem, ilke ve kıstaslarını açıklamaktadır. 

Çözger’ de yer alan özel gereksinim; ”Özel Gereksinimi Var.”, “Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Var. “Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “Çok İleri Düzeyde özel Gereksinimi Var.”, “Belirgin Özel Gereksinimi Var.” ya da “Özel Koşul Gereksinimi Var.” olan çocuk yasal düzenlemelerde “engelli” olarak nitelendirilen bireydir şeklinde ayrımlama yapılmıştır. Ayrıca bu sistemde zeka geriliği, mental motor retardasyon gibi kişiyi veya ailesini rencide edecek, haysiyeti örseleyecek, önyargıya veya ayrımcılığa sebep olacak tanımlamalar rapordan kaldırılmış yalnızca Özel Gereksinim Alanlarının belirtilmesi gerektiği söylenmiştir. Tanıları yazarken de bu terimlerin kullanılmaması gerektiği vurgulanmıştır.  

Raporda engellidir ibaresi kaldırılmış olup, yerine  özel gereksinim kullanılmaktadır ve ağır engelli ibaresi de artık kullanılmamaktadır. İçerikte belirtilen durumlar dışında ÇÖZGER en az 2 yıl süreli verilir. Çocukların özel gereksinimlerinin hızla değişmeyeceğini düşünüldüğü durumlarda çocukların, ailenin ve ÇÖZGER kurumları çalışanlarının süreçteki zaman ve iş gücü kaybı gözetilerek rapor daha uzun süreli ya da sürekli olarak verilebilir.  Özetle ÇÖZGER’in kapsamı bu şekilde olup detaylara ve  İlgili yönetmeliğe aşağıda yer alan adresten ulaşabilirsiniz. Ayrıca yazının en sonuna ÇÖZGER raporuna ilişkin örnek olması adına örnek rapor görüntülerini inceleyebilirsiniz.

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-1.htm

                                                                                            Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU