Son zamanlarda tarafıma yöneltilen sorular üzerine özellikle, Devlet Memurlarının engelli bir çocuğu olması ve iş bu durumu bir raporla belgelendirmesi halinde ebeveynlerden birinin yahut anne ve babanın birlikte, nöbet durumunda muafiyet haklarının  olup olamayacağı yönünde dayanak gösterebilecekleri bir hüküm olup olmadığı yönündedir.

İş b u husus da düzenlenmiş çok sayıda bir kanun hükmü bulunmamakla beraber ilgili durumu aşağıdaki gibi özetlemek istiyorum.

Engelli Yakını Olan Devlet Memurunda Durum :

Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 108. maddesinde “memurların bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması hallerinde, bu hallerini raporla belgelendirmeleri şartıyla verilecek aylıksız izinlerle, bazı durumların gerçekleşmesi halinde verilecek aylıksız izinlerin süre ve esaslarını hükme bağlamıştır”. Bu kanunda Devlet memurlarına bakmakla yükümlü olduğu özürlü aile bireyinin günlük bakımı için izin verilmesine ilişkin bir düzenleme maalesef bulunmamaktadır. Kanun Koyucu bu yönde bir düzenlemeye gitmemiştir.

Ancak bu duruma ilişkin, 30 Ocak 2010 Cumartesi Günü 27478 Sayılı Sendikal Gelişmeler Doğrultusunda Alınacak Önlemler Başlıklı, Yayınlanan, 2010/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi bulunmaktadır. İş bu Genelgenin (3) numaralı fıkrasında; “Kamu çalışanlarının kanunen bakmakla yükümlü olduğu özürlü aile bireyinin bakıma muhtaç olduğunun ilgili mevzuatına göre alınmış geçerli özürlü sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi kaydıyla bu durumdaki personele; özürlü aile ferdinin günlük bakımı için izin kullanımında gerekli kolaylık sağlanacak ve personel mesai saatleri dışındaki nöbet görevinden ve gece vardiyasından muaf tutulacaktır.” hükmü yer almaktadır.  Söz konusu genelge ile bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını olan ve bunu geçerli bir özürlü sağlık kurulu raporu ile belgelendiren ebeveynin günlük izin hakkı ile nöbet görevinden muaf olacağı açıkça belirtilmiş olmakla, bu tarihten önce bu yönde bir düzenleme bulunmamaktadır.

Genelgeye ulaşmak isteyenler lütfen aşağıdaki linke tıklayın!

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/01/20100130-18.htm

Ebeveynler Nöbet Muafiyeti ve İzin Hakkını Nasıl Kullanabilirler:

Kamu Kurum ve  kuruluşlarında çalışan bakmakla yükümlü oldukları engelli çocuğu olan ve çocuğunun engel durumunu gösterir geçerli engelli Sağlık Kurulu Raporu bulunan memur anne ve babalara nöbet ve fazla mesai muafiyeti olduğu 2010/2 Nolu Genelge ile açıktır. Ne var ki, söz konusu genelge hükmüne dayanarak bu hakkını kullanmak konusu uygulamada biraz sıkıntılıdır şöyle ki;  Bakım izninin ve nöbet muafiyeti çoğunlukla amir inisiyatifindedir. Ancak bu durumun talepçi olacak ebeveynler tarafından doğru ve usulüne uygun bir şekilde kullanılması esastır.

Talepçi olan ebeveyn iş bu talebini içerir dilekçesini çalışmış olduğu kurum yada kuruluşa, ilgili birimine yazılı olarak ve dilekçesi ekine ilgili genelgeyi dayanak göstererek, makul sürede cevaplanmasını talep ederek  sunması gerekmektedir. Dilekçelerini özellikle evrak kayıttan geçirerek bir evrak kayıt numarasını yazılı olarak almaları ebeveynlerin geleceğe dönük olarak haklarını kullanmaları hasıl olması durumunda oldukça önem arz etmektedir. Sulan dilekçeye ilgili birimce makul süre içerisinde menfi yada müspet bir cevap verilmemesi halinde, ebeveynler, daha önce almış oldukları evrak kayıt sayı numarası ile birlikte ilgili taleplerini içeri dilekçelerini bu kez, bağlı bulundukları bir üst birime durumu özetler 2. bir dilekçe ile birlikte sunmaları izleyebilecekleri ikinci yoldur.

Diğer Taraftan, TSK’da Görev Yapanların Durumu İse Farklı bir Düzenlemeye Tabi Olup;

TSK da görev yapıp, bakıma muhtaç engelli çocuğu olan muvazzaf asker ve sivil memurlara Haziran 2013 tarihli TSK İç Hizmet Yönetmeliğinde yapılan bir değişiklikle nöbet muafiyeti hakkı tanınmıştır.

Memurların Mazeret İzni:

Engelli çocuğu olan memura, 10 gün mazeret izni verilmektedir.

SGK’lı Çalışanların Durumu:

SGK’lı çalışanların durumu memurlara göre daha içinden çıkılmaz bir hal almaktadır. Çünkü bu yönde pek düzenleme bulunmamakla beraber, yayınlanmış bir genelge de yoktur. Yukarıda adı geçen 2010/2 Nolu Genelgeden SGK’lı çalışanların yararlanması söz konusu değildir. İş bu Genelge sade ve sadece memurlara yönelik bir hakkı düzenlemiştir.

Mazeret İzni Bakımından İşçi;

Meclis Genel Kurulundan geçen İş Sağlığı Kanununda, engelli çocuğu olan işçiye 10 gün mazeret izni veren madde yer alıyor.

“MADDE 35- 4857 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi ile 55 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi “Ek 2 nci maddede sayılan izin süreleri,” şeklinde değiştirilmiş, 104 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “ve 65 inci” ibaresi madde metninden çıkarılmış ve Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

“Mazeret İzni”

Ek Madde 2 –(Ek: 4/4/2015-6645/35 md.)

İşçiye; evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise beş gün ücretli izin verilir.

İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.

Diğer Taraftan 4857 Sayılı İş Kanunu, Analık halinde çalışma ve süt izni başlıklı bölümünde sade ve sadece annenin engelli çocuk doğurması halinde izni düzenlemiştir.

“çalışma ve süt izni”

(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/22 md.)

Birinci fıkra uyarınca kullanılan doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden

itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz.Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir……………..Şeklinde hüküm kurulmuştur.

Engel Durumunun Artması Halinde İşçinin Durumu:

İşçilerin en az yüzde 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde 10 güne kadar ücretli izin verilir.” şeklinde bir düzenleme bulunmaktadır.

İşte kanunda yer alan ilgili madde:

6645 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun 35. Maddesi ile 4857 Sayılı İş Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir:

“İşçilerin en az % 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, 1 yıl içinde toptan veya bölümler halinde on güne kadar ücretli izin verilir.”

Görüldüğü Üzere; Gerek Memurlar için gerekse işçiler için engelli çocuğu, yakını olanların mazeret izni, günlük izin, nöbetten muafiyet ve benzeri durumlarına ilişkin olarak düzenlenmiş açık ve net bir yasa / yasa hükmü bulunmamakla işçilere ilişkin var olan düzenlemeler memurlar hakkındaki düzenlemelere göre çok daha kısır ve kısıtlayıcı ölçüdedir.

Ek olarak; 2019 yılında T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Yönetmeliği’nde bu konuda yapılan bazı değişiklikler  Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Buna Göre;

Milli Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Yönetmeliği’nin altıncı kısm Yönetim, Yöneticiler, Diğer Personel ve Eğitim Ortamları İkinci Bölüm Öğretmenler başlığı altında,

 Öğretmenlere nöbet görevi verilmesinin esasları düzenlenmiştir. 2019 yılında Resmi Gazete de yürürlüğe girerek değişiklikler yapılmıştır. Buna Göre;

 MADDE 91-

(1) Öğretmenler, nöbet görevini nöbet çizelgesine göre yerine getirirler.

(2) Nöbetlerde aşağıdaki esaslara uyulur:

  1. a)Öğretmenlere, dersinin en az bulunduğu gün veya günlerde nöbet görevi verilir.
  2. b)Birden fazla okulda ders görevi bulunan öğretmenlere kadrosunun bulunduğu okulda, kadrosunun bulunduğu okulda dersi yoksa en çok ders okuttuğu okulda nöbet görevi verilir.
  3. c)(Değişik:RG-5/9/2019-30879)Nöbet görevi, ilk dersten 30 dakika önce başlar, son ders bitiminden 30 dakika sonra biter. Ancak bu süre, okulun özelliğine göre öğretmenler kurulu kararıyla 15 dakikadan az olmamak kaydıyla kısaltılabilir. İkili öğretimin yapıldığı okullarda öğretmenler tek devrede nöbet tutarlar.

ç) (Değişik:RG-2/9/2020-31232) Hamile öğretmenlere, hamileliğin yirmi dördüncü haftasından itibaren doğum sonrası analık izni süresinin bitimini takip eden bir yıllık sürenin sonuna kadar istememesi halinde nöbet görevi verilmez.

  1. d)(Değişik:RG-28/10/2016-29871)İstekleri hâlinde hizmet yılı 20 yıldan fazla olan kadın öğretmenler, 25 yıldan fazla olan erkek öğretmenler nöbet görevinden muaf tutulabilirler. Ancak bu kapsamdaki öğretmen sayısının fazla olması nedeniyle nöbet görevinin aksaması durumunda bu öğretmenlere de nöbet görevi verilir.
  2. e)(Değişik:RG-5/9/2019-30879)Nöbetlerde uyulması gereken esaslar öğretmenler kurulunda görüşülür, kararlaştırılır ve okul müdürünün onayından sonra öğretmenlere yazılı olarak duyurulur.

f)Nöbet görevine özürsüz olarak gelmeyen öğretmen hakkında derse özürsüz olarak gelmeyen öğretmen gibi işlem yapılır.

  1. g)(Ek:RG-28/10/2016-29871) (Değişik:RG-5/9/2019-30879)Öğretmenlerden; engelli olanlar, engelli çocuğu bulunanlar ve bakmakla yükümlü olduğu engelli birey bulunanlara nöbet görevi verilmez. Ancak bu durumdaki öğretmenlere istemeleri hâlinde, gün tercihlerine öncelik verilerek nöbet görevi verilir.

ğ) (Ek:RG-28/10/2016-29871) (Değişik:RG-5/9/2019-30879) Özel eğitim sınıflarında görev yapan özel eğitim öğretmenleri nöbet görevini Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine göre yerine getirirler.

  1. h)(Ek:RG-16/9/2017-30182) (Değişik:RG-5/9/2019-30879)Çeşitli nedenlerden dolayı öğretmeni bulunmayan sınıfın düzeni ve öğrencilerin etüt çalışması, o saatte dersi bulunmayan nöbetçi öğretmen tarafından sağlanır. Nöbetçi öğretmenlerin hepsinin dersinin bulunması durumunda ise nöbetçi müdür yardımcısı gerekli tedbirleri alır.

ı) (Ek:RG-5/9/2019-30879) Ortaöğretim kurumlarında çocuk gelişimi ve eğitimi alanına ait uygulama ana sınıflarında görev yapan okul öncesi öğretmenleri, nöbetçi oldukları gün ilk dersten 15 dakika önce, son ders bitiminden 15 dakika sonrasına kadar okulda bulunmak kaydıyla, okul öncesi öğrencilerinin bulunduğu alanlarda, kendi devrelerinde ve etkinlik saatleri dışındaki zamanlarda nöbet tutarlar.

  1. i)(Ek:RG-5/9/2019-30879) Normal eğitim yapılan okullarda öğle arasında yapılan nöbet görevi, nöbetçi müdür yardımcısı ve öğretmenlerin temel ihtiyaçları göz önünde bulundurularak okul müdürü tarafından dönüşümlü ve dengeli şekilde düzenlenir.

Son güncel durum bu şekilde olup aşağıdaki linkten yönetmeliğin ilgili kısmına ulaşabilirsiniz.https://mevzuat.sitesi.web.tr/ortaogretim-kurumlari-yonetmeligi/87/#:~:text=c)%20(De%C4%9Fi%C5%9Fik%3ARG%2D,%C3%B6%C4%9Fretmenler%20tek%20devrede%20n%C3%B6bet%20tutarlar.

İlgili yönetmeliğin tamamına, tam güncel metnine yine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

https://mevzuat.sitesi.web.tr/ortaogretim-kurumlari-yonetmeligi/

Keyifli okumalar…..

Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU adlı kullanıcının avatarı

Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU