- Mahremiyet Hakkının Tanımı ve Kapsamı:
Mahremiyet hakkı, bireyin özel yaşamının ve kişisel alanının korunmasını güvence altına alan temel bir insan hakkıdır. Bu hak, kişinin bedensel dokunulmazlığından, kişisel bilgilerinin korunmasına; özel hayatının ve aile yaşamının gizliliğinden, yaşadığı mekânın dokunulmazlığına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
Anayasa’nın 20. maddesi, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğunu açıkça düzenlemektedir. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHDS) başta olmak üzere birçok ulusal ve uluslararası norm, mahremiyet hakkını koruyucu hükümler içermektedir.
- Çocuklar Açısından Mahremiyet Hakkının Önemi:
Mahremiyet hakkı, yetişkinler kadar çocuklar için de vazgeçilmezdir. Ancak çocukların gelişimsel özellikleri nedeniyle bu hakkın korunması daha büyük bir hassasiyet gerektirir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 16. maddesi, çocukların özel hayatına keyfi veya hukuka aykırı müdahalelere karşı korunmasını taraf devletlere yükümlülük olarak getirmiştir.
Çocuğun kendi bedenine ilişkin sınırları koyabilmesi, mahremiyet bilincinin gelişimi için kritik önemdedir. Bu nedenle ebeveynler, öğretmenler ve bakım verenler; çocuklara yaşlarına uygun şekilde beden bütünlüğü, kişisel alan ve özel yaşamın gizliliği hakkında bilgi vermeli ve bu hakkı ihlal eden davranışlara asla tolerans göstermemelidir.
- Mahremiyet Hakkının İhlal Edildiği Durumlar:
Mahremiyet hakkı, yalnızca özel hayatın gizlice izlenmesi veya ifşa edilmesi ile sınırlı değildir. Çocuğun ya da yetişkinin aşağıdaki durumlara maruz kalması bu hakkın ihlaline yol açabilir:
• Rızası olmadan bedenine dokunulması, zorla üstünün çıkarılması, fotoğraf veya video çekilmesi,
• Kişisel bilgilerinin (adres, kimlik bilgileri, sağlık verileri vb.) izinsiz paylaşılması,
• Sosyal medyada çocuğun görüntülerinin rıza olmadan paylaşılması,
• Ev ortamının, odasının veya özel eşyalarının izinsiz şekilde karıştırılması.
Özel bir durum olarak, çocukların izinsiz fotoğraflarının çekilmesi, bu fotoğraflar üzerinden sosyal medya (Instagram vb.) hesapları kurulması ve bu hesaplardan gelir elde edilmesi, hem Türk Ceza Kanunu hem de Türk Medeni Kanunu bakımından ciddi hak ihlali niteliğindedir. Çocuk 18 yaşına geldiğinde:
• Bu hesapların kapatılması ve içeriklerin kaldırılması,
• Hesap sahiplerinden bugüne kadar elde edilen tüm gelirlerin iadesi,
• Uğranılan manevi zararlar nedeniyle tazminat davası açılması mümkündür.
Ayrıca çocuk reşit olmasa dahi, velayet hakkına sahip ebeveyn ya da yasal temsilciler; söz konusu sosyal medya hesaplarının kapatılması, gelirlerin tespit edilerek iadesi ve manevi tazminat talepleriyle mahkemeye başvurabilirler.
Bu tür ihlaller, Türk Ceza Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenen “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçu kapsamında değerlendirilebileceği gibi, haksız fiil niteliğinde de olduğu için ayrıca tazminat sorumluluğu doğurur.
- Hukuki Koruma Mekanizmaları:
Mahremiyet hakkı ihlal edilen bireylerin başvurabileceği hukuki yollar şunlardır:
• Savcılığa suç duyurusu: Özel hayatın gizliliğini ihlal eden fiiller TCK kapsamında suç oluşturabilir.
• Aile Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesi: İhlalin önlenmesi, sona erdirilmesi ve tazminat talepleri için başvurulabilir.
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK): Özellikle kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi veya paylaşılması durumunda başvuru yapılabilir.
• Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK): Özellikle çocuk haklarına ilişkin başvurularda TİHEK’e bireysel başvuru yapılabilir.
- Önleyici Tedbirlerin Önemi:
Hukuki yollar başvurulabilir olmakla birlikte, mahremiyet hakkının korunmasında en önemli unsur önleyici tedbirlerdir. Çocuklara erken yaşta beden bütünlüğü, kişisel sınırlar ve mahremiyet konusunda eğitim verilmesi, okul ve aile iş birliğinin sağlanması, medya ve sosyal medya kullanımında bilinçli davranılması bu kapsamda hayati öneme sahiptir.
- Sonuç:
Mahremiyet hakkı, bireyin onurunu, güven duygusunu ve psikolojik bütünlüğünü koruyan temel bir haktır. Bu hakkın çocuklar açısından daha büyük bir öncelik taşıdığı, yetişkinlerin yükümlülüğünün yalnızca kendi mahremiyetini korumak değil; aynı zamanda çocukların mahremiyet hakkını öğrenmelerini ve savunmalarını sağlamak olduğu unutulmamalıdır.
Ancak bu noktada çok önemli bir hususun altını çizmek gerekir: Çocuğun mahremiyetini korumak yalnızca hukukçuların veya hukukun görevi değildir. Bu, çok paydaşlı bir sorumluluktur. Okullar, öğretmenler, ebeveynler, toplumun tüm bireyleri, psikologlar, psikiyatristler ve sosyal hizmet uzmanları birlikte hareket etmelidir. Mahremiyetin korunması, üçlü, dörtlü hatta beşli bir mekanizmanın eşgüdümü ile yürütülmesi gereken; eğitim, sağlık, sosyal hizmet ve hukuku içine alan bütüncül bir toplumsal sorumluluktur.
Herhangi bir ihlal durumunda hukuki başvuru yolları açık olmakla birlikte, çocukların mahremiyetini korumak için en güçlü güvence, toplumun tüm kesimlerinin ortak farkındalığı ve iş birliğidir. 01.08.2025
Avukat Arabulucu Burcu AKAR MURATOĞLU 
Son Yorumlar