Özel Eğitime ihtiyacı olan çocuklar arasında, Özel Öğrenme güçlüğü/Özgül Öğrenme Güçlüğü içerisinde yer alan Disleksili çocukların En temel hakları Özetle aşağıda yer aldığı gibidir:

1) TEMEL KANUNLAR BAKIMINDAN DAYANAK HAKLAR:

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI  – Kanun No.: 2709 -Kabul Tarihi: 7.11.1982

-Anayasa’nın 42. Maddesi 8. fıkrası; Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirler alır. 2. Fıkra; II. Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Anayasa’nın 49. Maddesi, Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. Anayasa’nın 50. Maddesi, 2. fıkrası; Bedeni veya ruhi yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. Anayasa’nın 70. Maddesi; Her Türk Kamu Hizmetlerine Girme Hakkına sahiptir.

–Anayasa’nın 70. Maddesi, 2. Fıkra; Hizmete Almada Görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez.

Ayrıca Anayasamızda 2010 yılında yapılan son değişiklikle (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/1 md.) Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. şeklinde ek fıkra ile engellilere dair yapılan pozitif ayrımcılık anayasal olarak güvence altına alınmıştır.

TÜRK CEZA KANUNU –  Kanun No. 5237  – 26/09/2004

EĞİTİM VE ÖĞRETİMİN ENGELLENMESİ BAŞLIKLI;

-Madde 112 – (1) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla;

a) Devletçe kurulan veya kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve öğretim faaliyetlerine,

b) Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya bunların eklentilerine girilmesine veya orada kalınmasına,

AYIRIMCILIK BAŞLIKLI;

Madde 122 – (1) Kişiler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, özürlülük, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yaparak;

a) Bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya bir hizmetin icrasını veya hizmetten yararlanılmasını engelleyen veya kişinin işe alınmasını veya alınmamasını yukarıda sayılan hâllerden birine bağlayan, b) Besin maddelerini vermeyen veya kamuya arz edilmiş bir hizmeti yapmayı reddeden,

c) Kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engelleyen, Kimse hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir. engel olunması hâlinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

2) 5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN VE ENGELLİLERİN HAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME;

****Özgül Öğrenme Güçlüğü olan (Disleksili) çocuklar Ülkemizde Devlet içerisinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü içinde hizmet almaktadırlar ve Engelli Kanunundan faydalanmaktadır. Çünkü her ne kadar ÇÖZGER Raporlarında engel yüzdesi yazmasa da, Özgül Öğrenme Güçlüğü tanısı hafif gereksinim düzeyi olarak raporda tıbbi açıdan derecelendirilmekte ve bu hafif düzey gereksinim için belirlenen yüzdelik engel dilimi rakamı %20 ila %39 arası olarak belirlenmiştir.

  • Amaç
    Madde 1- (Değişik:6/2/2014-6518/62 md.) 
    Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.
    Kapsam
    Madde 2-     Bu Kanun engellileri, ailelerini, engellilere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşlar ile diğer ilgilileri kapsar.
  • Madde 3- c Bendi
  • Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi, tanımlamaktadır.
  • Madde 15
  • Hiçbir gerekçe
  • MADDE 15
  • Değişik madde: 06.02.2014 t. 6518 s. K. m.73
  • Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır.
  • Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir.
  • Örgün eğitim programlarına farklı nedenlerle geç başlamış engellilerin bu eğitime dâhil edilmesi için gerekli tedbirler alınır.
  • Üniversite öğrencilerinden engelli olanların öğrenime etkin katılımlarını sağlamak amacıyla Yükseköğretim Kurulu koordinasyonunda, yükseköğretim kurumları bünyesinde, engellilere uygun araç-gereç ve ders materyallerinin, uygun eğitim, araştırma ve barınma ortamlarının temini ile eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların çözümü gibi konularda çalışma yapmak üzere Engelliler Danışma ve Koordinasyon Merkezleri kurulur. Şeklinde düzenlenmiştir.
  • 5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN VE ENGELLİLERİN HAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME
  • Bu Kanunla Birlikte;
  • -Ayrımcılık
  • -Topluma Dahil Olma
  • -Destek
  • -Erişilebilirlik
  • -Bakım
  • -Hizmet
  • -Erken Tanı ve Koruyucu Hizmetler
  • -İstihdam
  • -Eğitim……. V.S……

3) BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM KARARI DAYANAKLARI:

-Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hakkında detaylı Bilgi için, 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname-Özel  Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği  1739 Sayılı MİLLİ EĞİTİM TEMEL KANUNUNU inceleyin lütfen.

-1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu m.8 ‘de fırsat eşitliği düzdenlenmiştir.

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf

-2017/28 Nolu Genelge (Kaynaştırma Bütünleştirme Yoluyla Eğitim Uygulamaları Genelgesi) https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/21112929_kaynastirma_genelge.pdf

ULUSLARARASI HUKUK KAPSAMINDA İSE;

-1989 Çocuk Hakları Sözleşmesi 18. Çocuklar için eğitim fırsat eşitliği temelinde aşamalı olarak gerçekleştirilmesi gereken bir hak olarak kabul edilmiştir.

-Çocuk Haklarına Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesi . Türkiye de bu sözleşmeye taraftır. Tüm dünyada 200 devlet tarafından onaylanmıştır. Türkiye sözleşmeyi 0912.1994 tarihinde onaylamış ve sözleşme 27.01.1995 tarihinde ülkemizde bir kanun olarak yürürlüğe girmiştir.

-Çocuk Hakları Sözleşmesinin genel ilkelerinin en önemli özelliklerinden biri de çocuğun yüksek yararına öncelik tanınmasıdır.

-Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin m.3 b.1 kuralı şöyledir: Kamusal yada sosyal yardım kuruluşları , mahkemeler, idari makamlar ve yasama organları tarafından gerçekleştirilip çocukları ilgilendiren tüm etkinliklerde çocuğun yararı, ana fikri oluşturur.

-Yine sözleşmenin m.18 b.1 kuralı da ana baba ve vasi için kuralı şu şekilde yineler, Ana, baba, vasi her şeyden önce çocuğun yüksek yararını göz önünde tutarak hareket ederler.

Birleşmiş Miller Sözleşmesi’nde Engelli Çocukların Eğitim Hakkı ve Çocuğun eğitim Hakkı şu şekilde düzenlenmiştir.

“m.28 çocukların eğitim hakkının fırsat eşitliği temelinde gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. 29. madde ise, belli amaçlara yönelen belli bir eğitime kişisel öznel erişim hakkı düzenlenmiştir.

Diğer taraftan; 1975 yılında Birleşmiş Milletlerin kabul ettiği Engelli Kişilerin Hakları üzerine Bildiri yayımlanmış olup, Bildiri’ de engelli tanımı yapılmıştır. Bu bildiri de bu anlamda bu alana ışık tutmaktadır.

-Temel İnsan Hakları Bildirgesi de, Eğitimin ırk, cinsiyet etnik yapı ve ulus gibi ayrımlar gözetilmeksizin her bireyin hakkı olduğunu açıklamıştır. Evrensel Bildiri’nin 26. maddesine göre, eğitim parasızdır, hiç olmazsa ilk ve temel eğitim evresinde bu şekilde olmalıdır ve ilköğretim zorunludur, yükseköğrenim herkese, yeteneklerinin ve başarılarının elverdiği ölçüde tam bir eşitlik ile açık olmalıdır. Ayrıca Bildiri’ de ailelerin çocuklarına verilecek eğitim türünü seçme hakkına da yer verilmiştir. Maddesinin 1. paragrafı, eğitim hakkının sosyal ve ekonomik bir hak olarak ifadesidir. Eğitimin hak olarak kabul edilmesi devlete bir sorumluluk yüklerken, gereksinim olarak algılanması bu sorumluluğun ailelere ve bireylere devredilmesi anlamına gelmektedir.

-1994 Tarihli Özel eğitim Hakkında Salamanca bildirisi yine bu alanda tavsiye niteliğinde özel eğitime dair bir çok düzenlemeyi içermektedir. Bildiriye aşağıdaki linkten erişim sağlayabilirsiniz.

https://uluslararasi.yok.gov.tr/uluslararasilasma/bologna/diger-bildirgeler/salamanca-bildirgesi

-26Eylül 19214 Tarihli Cenevre Çocuk Hakları Bildirisi yine özel eğitim alanında kaynaklarımızdan biridir. Aşağıdaki linkten erişim sağlayabilirsiniz.

https://hukukbook.com/cocuk-haklari-beyannamesi/

ÖZETLE; DEVLET ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER VE ANAYASA İLE GÜVENCE ALTINA ALINMIŞ EĞİTİM HAKKINI RESMİ OKULLARDA(DEVLET OKULLARINDA) VATANDAŞLARINA PARASIZ OLARAK SUNAR. YANI SIRA, EĞİTİM HAKKI DESTEK EĞİTİM HİZMETLERİNİ DE KAPSAYACAK ŞEKİLDE FIRSAT EŞİTLİĞİ İLKESİNE , İÇERİK VE YÖNTEM OLARAKÇAĞDAŞ EĞİTİM ANLAYIŞINA UYGUN OLARAK SUNMALIDIR.

4-) İLGİLİ KANUNLARDA %20 VE ÜZERİ ENGELLİ RAPORU OLAN ÇOCUKLARIN HAKLARINI İNCELEDİĞİMİZDE ÖZETLE;

  • %20  ve üzeri engelli bireylere baktığımız da; bir çok yasal dayanağı olan sosyal-ekonomik-bireysel haklar mevcuttur. Bunlar Nelerdir Özetle;
  • 1-İlki ve  en önemlisi Özel Sektör ve Kamuda İstihdam Konusu:
  • -4857 Sayılı İş Kanununa göre, İşyerlerinin Engelli Çalıştırma Zorunluluğu; Buna göre; İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü,(Engelli) kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü(engelli) ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.
  • –657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa Tâbi Kurum Ve Kuruluşlarda İstihdam Edilmesi Gereken Engelli Oranı Ne Kadardır?
    Devlet Memurları Kanununa göre; kurum ve kuruluşlar çalıştırdıkları personele ait kadrolarda %3 oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. %3’ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (taşra teşkilatı dahil) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır.

5) ÜLKEMİZDE ORTAK SINAVLARDA DİSLEKSİK-DİSLEKTİK-DİSLEKSİLİ ÇOCUKLARIN FYADALANABİLECEKLERİ YASAL HAKLARI NELERDİR:

–Güncel tarihli 2022 yılı yüksek öğretim kurumları sınavı (YKS) Kılavuzunda yer aldığı üzere;  ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI başlığı altında(38. sayfa) bir takım düzenlemeler yapmıştır her çeşit engelli birey için düzenleme mevcuttur. Konu alanında Özgül/özel öğrenme güçlüğü için yer verilen 40. sayfada yer alan bölümü burada paylaşıyorum.

“”ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu/Sağlık Kurulu Raporunda;
-zihinsel MR (mental retardasyon) ile
– sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları (OSB),
asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.), özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı verilir. Okuyucu yardımı alan adayların istedikleri takdirde sınav esnasında soruları kendilerinin de okumalarına izin verilir. Okuyucu ve/veya
işaretleyici yardımı talep etmeyenler istedikleri takdirde tekli salonlarda sınava alınır. Bu durumdaki adaylardan ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu olan adaylara ise ayrıca ek süre verilir.
Sınıflanamayan grupta yer alan ruhsal ve duygusal sağlık sorunu (panikatak, depresyon, şizofreni, atipik psikoz gibi) olan adaylara ise talepleri doğrultusunda işaretleyici yardımı verilir. İşaretleyici yardımı talep etmeyenler de istedikleri takdirde tekli salonda sınava alınır. Okuyucu yardımı alan ve aynı zamanda kendisi de soru kitapçığını okuma-kullanma hakkı bulunan aday ile okuyucu görevinde bulunan salon görevlisi için soruları, cevap seçenekleri, soruların ve cevap seçeneklerinin sıralanışı birbirinin tamamen aynı olan bir çift (2 adet) soru kitapçığı uygulaması yapılacaktır. Çift soru kitapçıklarından bir tanesi yalnızca aday tarafından diğeri ise yalnızca okuyucu tarafından kullanılacaktır. Sınav süresince aday sorulardan birinin, bir kısmının veya tümünün okunmasını talep ettiğinde sorular okuyucu tarafından okunacaktır. Adaylar kendilerine ait soru kitapçığı üzerinde işlem yapabileceklerdir.”” 

Şeklinde kılavuzda yer verilmiştir. Yine kılavuz içerisinde ÖZGER rapor örneği de mevcuttur. Aşağıdaki linkten kılavuzun tamamına ulaşabilirsiniz. İlgili bireyler için kılavuzun 37. sayfası ila 43. sayfaları arasını okumanıza özellikle dikkat çekmek isterim.

Aşağıda yer alan rapor örneğinizi inceleyebilirsiniz. Örnek rapordur.

kilavuz_11022022.pdf erişimi için tıklayın

6-) KISACA ÇÖZGER HAKKINDA(ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM RAPORU (ÇÖZGER) NEDİR? ) 

Çocuklar için özel gereksinim raporunun kısaltması ÇÖZGER olarak geçmektedir ve yeni yönetmeliğe göre “Sağlık Kurulu Raporları”nın yerine gelmiştir. Artık “Sağlık Kurulu Raporu” değil 20 Şubat 2019 tarihli 30692 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Yönetmelik ile Engelli Sağlık Kurulu Rapor süreçleri ve raporun içeriği değişmiştir. “ÇÖZGER” verilecektir. 

Çözger ile gelen değişikliklerin  önemlilerinden biri çocuk ve erişkinler için verilecek raporların ayrılmış olmasıdır.  18 yaşından küçük çocuklar bu yönetmelik kapsamında yer almıştır.

ÇÖZGER Yönetmeliği’nin amacı, çocukluk döneminin gelişim süreci nedeni ile erişkin dönemden farklılık göstermesinden dolayı özel gereksinimleri (engelleri) olan çocukların gereksinimlerini erişkinlerden farklı şekilde belgelenerek sağlık, eğitim, rehabilitasyon, diğer sosyal ve ekonomik haklara, hizmetlere erişimlerinin sağlanmasıdır. Ayrıca erişkinler esas alınarak hazırlanmış olan mevcut engelli sağlık kurulu raporları hakkında yönetmelikte çocuk yaş grubuna dair özel düzenlemelerin bulunmaması; bebeklik ve erken çocukluk (0-3) döneminde gelişimsel sorunları olan çocuklarda ağır engelliğin tanımında yaşanmakta olan güçlükler; değerlendirme farklılıkları; seyri iyi bilinen ve ağır engellilik yaratabilen hastalıkların veya sendromların tanısını almış çocukların değerlendirmesinin yapılabilmesi için ÇÖZGER standart değerlendirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır. ÇÖZGER Yönetmeliği Özel Gereksinimleri Alanları Kılavuzu (Ek 2) ÇÖZGER için yapılacak olan değerlendirmenin temel yöntem, ilke ve kıstaslarını açıklamaktadır. 

ÇÖZGER’ de yer alan özel gereksinim; ”Özel Gereksinimi Var.”, “Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Var. “Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “Çok İleri Düzeyde özel Gereksinimi Var.”, “Belirgin Özel Gereksinimi Var.” ya da “Özel Koşul Gereksinimi Var.” olan çocuk yasal düzenlemelerde “engelli” olarak nitelendirilen bireydir şeklinde ayrımlama yapılmıştır.

Ayrıca bu sistemde zeka geriliği, mental motor retardasyon gibi kişiyi veya ailesini rencide edecek, haysiyeti örseleyecek, önyargıya veya ayrımcılığa sebep olacak tanımlamalar rapordan kaldırılmış yalnızca Özel Gereksinim Alanlarının belirtilmesi gerektiği söylenmiştir. Tanıları yazarken de bu terimlerin kullanılmaması gerektiği vurgulanmıştır.  

Raporda engellidir ibaresi kaldırılmış olup, yerine  özel gereksinim kullanılmaktadır ve ağır engelli ibaresi de artık kullanılmamaktadır. İçerikte belirtilen durumlar dışında ÇÖZGER en az 2 yıl süreli verilir. Çocukların özel gereksinimlerinin hızla değişmeyeceğini düşünüldüğü durumlarda çocukların, ailenin ve ÇÖZGER kurumları çalışanlarının süreçteki zaman ve iş gücü kaybı gözetilerek rapor daha uzun süreli ya da sürekli olarak verilebilir.  Özetle ÇÖZGER’in kapsamı bu şekilde olup detaylara ve  İlgili yönetmeliğe aşağıda yer alan adresten ulaşabilirsiniz.

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-1.htm

                                                                                       Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU

Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU adlı kullanıcının avatarı

Av. Arb. Burcu AKAR MURATOĞLU